از سر دلتنگی

اين همان مطلبی ست که به روزنامه جدید الولاده نگاه ورزشی داده بودم گزارش دوروزه تاسوعا و عاشورا با حسين رضازاده ،هر چند کمی ديرتر ولی بالاخره روزنامه درآمد و به خاطر اينکه فعلا فقط  در تهران  توزيع می شود آوردنش اينجا خالی از لطف نيست:                                          

آواز در باران 
          باران هنوز مي باريد. چندين روز بود كه مي باريد . انگار سقف آسمان ترك برداشته بود يا به قول آن مرثيه خوان ، طبيعت هم به حال خاندان رسول مي گريست كودكانه . گريه و گريه و گريه ، از هر سو كه چشم  مي گرداندي هاي هاي گريه بود كه به آسمان بر ميخواست و سياهپوشاني كه به ميعادگاه هر ساله طبق عادتي مألوف دعوت شده بودند تا دل درعزاي فرزند رسول غمگين كنند. گويي آستانة آخرالزمان بود كه خانواده ها زده بودن بيرون و هركس در هر سن و جنسي لباس عزا برتن ، چشمي تر در صورت ، غمي عظيم در دل اشعار منزوي را با صداي سليم مؤذن زاده در زير لب زمزمه مي كردند.
اردبيل سياه پوش
      شايد بشود به جرأت ادعا كرد كه يكي از عوامل اشتهار اردبيل عزاداريهاي منحصر به فرد اهالي در ماه محرم باشد . جايي كه اكثريت قريب به اتفاق شهروندان با لباس سياهرنگ متحدالشكل زنجير به دست و پاي برهنه خيابانهاي شهر را در مي نورديدند تا همگي در مكاني موعود گرد هم آيند و برسينه كوبند و زنجير زنند و ياد وخاطرة فرزندان شهيد پيامبر را گرامي بدارند و اشكي بريزند و اندوهي سبك كنند و بقول آن پيرزن كه مي گفت :   « اگر ذكر حسين  و يك چيكه اشك محرم نبود كه دل آدم مي پوكيد از درد!»
درست به خاطر همين منحصر به فرد بودنش است كه اردبيلي ها در هر جاي اين كشور كه باشند خوش دارند كه حداقل تاسوعا و عاشورا را در ديار مادري باشند و شمعي روشن كنند و خواسته هاي قلبي اشان را با كساني كه از ته دل باورشان دارند در ميان گذارند و گشوده شدن گرهي از زندگي را طالب باشند وشفاي عاجل بيماران را كه در گوشة مريضخانه خسته جان شده اند و چشم به اين مراسمات دوخته اند از صاحب عَلَم بخواهند.
 
 
دستة ورزشكاران عزادار
     ساعت هنوز سه ونيم نشده است كه ورزشكاران اردبيلي يكي يكي خود را به ميدان ورزش و جلوي ادارة كل تربيت بدني مي رسانند تا به رسم سال پيش دستة عزاداران ورزشكاران را در روز تاسوعا راه بيندازند و دركنار ساير قشرها و دسته هاي محلات عزاداري كنند. علم ها و كتل ها و طبل وشيپور و سنج آماده است . ميگويند    حسين رضازاده از بلغارستان برگشته تا تاسوعا و عاشورا را به عزاداري و دادن نذري بپردازد . البته سال پيش  علي دايي هم جزو سردسته هاي ورزشكاران عزادار بود كه امسال تا حالا حضورش قطعي نشده است . كم كم دسته از ميدان ورزش راه مي افتد . جمع كثيري از ورزشكاران حضور دارند و پيشاپيش آنها هركول با شالي سبزرنگ خودنمايي مي كند كه هر از چندگاهي علم بزرگي را – كه مزيّن به نام حضرت عباس ( ع) است -  بردوش   مي گيرد مسافتي مي آيد . زن پيري اسكناسهاي چروكيده اي را كه احتمالاً از ماهها پيش براي چنين روزي كنار گذاشته بود از بقچه بيرون مي كشد و با سنجاق مي بندد به علم و بوسه اي و عرض ارادتي و تركيدن بغض . دسته به چهار راه اصلي اردبيل نزديك ميشود و هر لحظه برازدحام جمعيت افزوده ميشود . گويي كه اسرافيل درصور خودش دميده است . پير و جوان ، زن و مرد و كوچك و بزرگ همه به خيابان ريخته اند هر چند كه نظم خاصي در عزاداريها ديده نميشود ولي هر محله بصورت خودجوش در دسته هاي كوچك و بزرگ با پرچمهاي سرخ و سبز و گروه موزيك و نوحه خوانهاي مجزا مشغول به عزاداري است .
ورزشكاران از چهار راه امام بسوي ميدان سرچشمه پيش مي روند و به دستة قبلي كه اسبي را به شكل ذوالجناح در آورده اند و گروهي را به نشانة قوم اشقياء قرمزپوش كرده اند وعده اي هم با پاي برهنه و سياهپوش ، روي پوشانده اند و تازيانه هايي بر دست طفلان كم سن و سالي را دوره كرده اند و به پيش مي رانند پيوند ميخورد . بيشتر مردان عزادار با پاي برهنه شلوارها را بالازده اند و بي افزار راه مي پيمايند. البته باران اين چند روزة اردبيل هم مزيد برعلت شده است تا وضعيت عزاداران متفاوت باشد و اين خود در طي چندين ده سال اخير امري ست بي سابقه . باران در بهمن ماه را كسي در ياد ندارد . ديگراز آن سرماي كور وكركننده كوهستان خبري نيست و هوايي تقريباً لطيف و باراني برشهر حمكم فرما شده است. كه البته باعث بوجود آمدن گل و لاي در سطح خيابانها و پياده روها شده و عبور و مرور را با كمي مشقت همراه كرده است .
جماعت با ديدن ورزشكاران به خصوص رضا زاده بيشتر به اين دسته مي پيوندند و دوربين هاي كوچك و بزرگ خانگي رو به سمت پهلوان نشانه مي روند . مسيرعزاداران از ميدان سرچشمه به سمت بازار و از آنجا عالي قاپو و بقعة شيخ صفي و از آنجا دوباره چهارراه امام است . حركت جماعت عزادار به كندي صورت مي گيرد . زنان و مردان هر كدام  كيسه يي پلاستيكي پر از شمع در دست كل مساجد شهر را دوره مي افتند و در سقاخانه هر مسجدي شمعي را روشن ميكنند و خواسته هايشان را مطرح مي كنند و از آنجايي كه اردبيلي ها خيلي به حضرت عباس ( ع) علاقمند هستند نام عباس تبديل به ترجيع بند تمام مرثيه خوانان و عزاداران شده است . بي خود نيست كه هرگاه رضا زاده وزنة سنگين را بالاي سر مي برد بي اختيار مي گويد « يا ابوالفضل» و اين ذكر آنچنان او را سرشار از نيرو مي كند كه هيچ وزنه اي را ياراي مقابله با او نيست .
مقابل بقعة شيخ صفي مسجد سليمان شاه ( سقاخانه) قراردارد كه در اطرافش جاي سوزن انداختن نيست . هر كس به كاري مشغول است . يكي زيارت نامه ميخواند . ديگري شمع روشن مي كند و آن ديگري بر سر و روي عزاداران گلاب مي پاشد. كاروان ورزشكاران هم جلوي مسجد توقفي كوتاه مي كنند و نوحه اي ميخوانند و سينه اي مي زنند.
عزاداريها تا پاسي از شب طول مي كشد و خانواده ها هنوز سر آن ندارند كه به خانه ها بروند و البته انگار در اين شب بخصوص سر آن ندارد  كه برآيد آفتابي . رهگذران خسته از يك روز كامل عزاداري هنوز نميتوانند از لحظات شورانگيز و از خود بيخود كنندة اين روزها دل بكنند اما از آنجا كه فردا هم روز خداست و مهمتر از آن عاشوراي حسين است استراحتي كوتاه باعث ميشود كه انرژي دوچنداني براي عزاداري فراهم شود.
 
 
 
عاشورا در كوهستان
عاشورا در اين گوشة كوهستان براي خود آداب و رسوم خاص دارد . يكي از آنها برپاشدن ايستگاههاي صلواتي است كه چاي و شربت به عزاداران تعارف مي كنند . در برخي خانه ها صبحانه را با نان و حلوا از مردم پذيرايي  مي كنند و هر سواره اي در خيابان و پياده رو ، پياده اي را ديد در مقابلش ترمز مي كند تا حداقل تا جايي او را برساند . صبح اول وقت در بسياري از محلات تعزيه اجرا ميشود و خانواده ها خيلي دوست دارند كه در آن حاضر بشوند.
باپرس و جويي كه از برو بچه هاي تربيت بدني كرديم به اين نتيجه رسيديم كه « حسين رضا زاده » به همراه خانواده اش عاشورا را در روستاي « حيدرآباد» كه روستاي آباء و اجدادي پهلوان محسوب ميشود خواهد بود و مراسم تعزيه و پخش نذري خواهد داشت.
ريشة پهلوان
روستاي حيدر آباد در دامنة سبلان و در چهل كيلومتري اردبيل قراردارد و مسير آن از جادة مغان است . به عبارت بهتر پليس راه مغان – اردبيل را كه رد مي كني مي رسي به سه راه گرمي كه سه چهار دقيقه هم اگر به سمت مشگين شهر پيش بروي به يك سه راهي مي رسي كه بقيه راه خاكي است . « حيدرآباد» تقريباً در مجاورت جاده است و از قيافة آن مشخص است كه احتمالاً در بهار جاي سر سبزي بايد باشد . يك روستا با مساحت كم و جمعيت پائين . قبول كنيد كه تصور اينكه از اين روستا خانواده اي معرفي شده است كه فرزندش قويترين مردجهان است كار سختي است . در نگاه اول روستا خالي از سكنه است اما كمي كه پيش مي روي مشخص ميشود كه مراسم تعزيه و شبيه خواني در ميدان جلوي مسجد روستا برپاست كه سرشناس ترين تماشاگرش بي شك كسي ست كه مردم آنجا عادت ندارند به او آقاي رضازاده يا اسامي از اين دست اطلاق كنند . آنها فقط يك حاج حسين مي شناسند كه پسر حاج مجتبي است . پسري از طايفة « ايمانلو » كه حالا شهرتش حداقل در ايران سر به آسمان مي سايد. 
تقريباً كمي دير رسيديم و مراسم شبيه خواني تقريباً در نيمة پاياني است . شبيه خواني در اينجا به اين ترتيب است كه قوم اشقياء با لباس هاي قرمز مشخص ميشوند . خانوادة امام با لباسهايي به رنگ سبز و مشكي و از روي متني كه در اصطلاح محلي به آن « مكالمه » مي گويند اشعاري با وزن مخصوص مي خوانند . در قسمتهاي اول معمولاً قوم اشقياء به نمايش قدرت مي پردازد و سردسته اشان رجز مي خواند و اصطلاحاً « هل من مبارز»  مي طلبد و ياران امام يك به يك به ميدان جنگ مي روند و شهيد ميشوند تا نوبت به امام مي رسد.
تمام شبيه خوانان از بين اهالي روستا انتخاب ميشوند و گروهي با طبل و سنج آنها را در صحنه هاي جنگ همراهي مي كنند و در اواسط كار هم يك نوحه خوان به ذكر مصيبت مي پردازد . پهلوان در صدر مجلس همراه با پدر و برادرش نشسته است و شالي سبز رنگ را بردوش افكنده است و با تمام وجود محو مراسم است . اهالي روستا با نجابت خاص ما را در بهترين جا پذيرايي مي كنند . بخاطر بارندگي چند روز اخير زمين هاي خاكي روستا اكثراً گلي است و براي اينكه حركت شبيه خوانان راحت ترباشد مقدار زيادي كاه روي زمين ريخته اند . لشگريان يزيد يا مخالف خوانها يك به يك ياران امام را به شهادت مي رسانند تا نوبت به علي اصغر كوچك مي رسد . جماعت از ته دل شيون مي كنند بيا و ببين . همه خود را در ميدان جنگ مي بينند و با همذات پنداري خاص خود ضجه مي زنند جگر سوز! مراسم كه تمام ميشود دستة زنجيرزنان به وسط معركه مي آيند  و در شهادت امام سوم شيعيان يك  زنجير زني اساسي راه مي اندازند و انگار چون براي يكسال حداقل با اين زنجيرها و پيراهن سياه خداحافظي خواهندكرد آنقدر جانانه مي زنند كه در بسياري اوقات زنجيرها پاره ميشود . صداي تماس آهن با گوشت به وضوح به گوش مي رسد و هر ضربه اش دل آدم را مي لرزاند.
مراسم زنجير زني كه تمام ميشود يكي از بزرگان روستا پشت ميكروفن مي رود و از تمام عزاداران و ميهمانان و اهالي روستا تقاضا مي كند كه ناهار مهمان حاج مجتبي رضازاده هستند و هر كس هم مهمان داشته باشد مهمانش را هم بياورد . گويي اين نذر هر سالة خانوادة پهلوان است . خود حاج حسين پيش قدم ميشود و همه را به ناهار دعوت مي كند . در بين راه او زمين ها و خانه هاي عموها و پدر بزرگش را به ما نشان مي دهد . جوري صميمانه حرف مي زند كه آدم يك لحظه فراموش مي كند كه آيا اين همان هركول است كه جهان به نامش تعظيم مي كند.
يك خانة سنتي و قديمي ميزبان ما و خيل عظيم ميهمانان است . دستة زنجيرزني هم براي مراسم ناهار دعوت  شده اند و آنها دسته جمعي و منظم مي آيند و در حياط خانه يك مراسم كوتاه هم اجرا مي كنند . كم كم براي ناهار آماده ميشويم . كلمة حاج حسين از زبان پيرمردهاي روستا نمي افتد اين قدر نزديكي با قهرمان جهان كم افتخاري نيست و آنها حق دارند كه به فرزند شايستة دامنة سبلان اين چنين ببالند.
چند لحظة كوتاه كه با رضا زاده هم صحبت ميشويم مي گويد كه اصلاً نمي تواند روزهاي تاسوعا و عاشورا را در جاي ديگري سر كند . هر جور شده بايد خودش را به روستا برساند و در مراسم عزاداري شركت نموده  و نذري بين مردمش تقسيم كند . او اين بار هم از بلغارستان تا حيدرآباد اردبيل را پيموده است تا دعاي خير مردماني صاف و ساده و نجيب را پشت سرخود داشته باشد . آنهايي كه از عمق وجود خويش دست به دعا برداشته بودند و قهرماني هاي تمام نشدني حاج حسين اشان را از خداوند مي طلبيدند . همان حاج حسيني كه بعد از چند سال قهرمان جهان شدن هنوز هم فراموش نكرده است كه ريشه اش كجاست : روستايي كوچك به اسم حيدرآباد در منتهي اليه  شمالغرب ايران زمين!